|
|
ÇAYDA ÇÖZÜM ARAYIŞI Ali Rıza SAKLI (*) Çay sektörü,
kimi aşırı istihdam gibi zamanla giderilebilir, kimi iklimden kaynaklanan
hasat dönemi kısalığı gibi giderilemez bir çok sorunla karşı karşıya
bulunmaktadır. Bu sorunlara mevcut yapı içerisinde çözüm arayışları sonuç
vermediği için, yeni yapılanma arayışlarına yönelmek gerekmektedir. Çay
sektöründeki en önemli yapı değişimi, 1984 sonrasında sektörün özel kesime
açılması ile sağlanmıştır. Çaykur'a dokunulmadan girişilen bir uygulama
olmakla birlikte, özel sektörün başarılı olması halinde Çaykur'un
kendiliğinden piyasadan çekileceği muhakkaktı. Ancak bunun aksi oldu ve özel
sektörün açılan 312 fabrikasının 144'ü başarılı olamayarak kapandı. Az sayıdaki
işçilerine asgari ücret ödeyerek; düşük maliyetle üretim yaptıkları halde
(teknik yetersizliklerle kaliteli çay üretememelerinin etkisiyle de olsa)
özel kesimin başarılı olamaması, çay sektöründe kamu ve özel kesim dışındaki
yapılanmaları öne çıkarmıştır. Bu yüzden 1991 Adnan Kahveci Raporu'ndan beri
yapılan bütün çalışmalarda, başta üretici olmak üzere çalışanlara,
kooperatiflere, sendikalara ve özel kesime hisse devri yönünde görüşler ileri
sürülmektedir. Ancak, 1984 sonrasındaki kaos ortamının yeniden yaşanmaması
için, gerekli hesaplamalar ve tahminler yapılmadan sektörde yapı değişimine
girişilmemesi gereklidir. Üreticinin çay
sanayiinde mülkiyet sahibi yapılması, onun ek bir gelir sağlamasını
kolaylıkla temin edemez. Buradan umulan fayda; kuru çay kalitesinin
iyileştirilmesinde temel bir faktör durumunda olan yaş çay kalitesinin
düzeltilmesi için uygun bir ortamın sağlanmasıdır. Nitelikli ürün hasadının
gerçekleşmesi ile, hem iç tüketime fazla gelen üretim miktarı alım dışı
kalacak hem de önemli kalite kazançları sağlanabilecektir. Çay sektörünün
varlığını devam ettirmesi, sektörün en zayıf aktörü durumunda olan üreticinin
yeterli gelir elde etmesine bağlıdır. Girişilecek yapı değişimi çabalarının
üreticiye yeni yükler getirmemesi, aksine katkı sağlaması son derecede
önemlidir. Herhangi yeni yaklaşım, sektörün varlığını en iyi şartlarda devam
ettirmesini amaçlamalıdır. Bugün Türk çay
sektörünün rasyonel bir faaliyet gösterebilmesi için, diğer çay üreticisi
ülkelerde var olan iki müesseseyi kurma zorunluluğu vardır. Bunlardan biri
"yüksek kaliteli kuru çaya yüksek fiyat verme" esasına dayalı Çay
Borsası, diğer de sektörün üst yönetim organı olarak Çay Kurulu (Tea
Board)'dur. --------------------------------------------- (*)Ali
Rıza SAKLI, Çay İşletmeleri Genel Müdürlüğü'nde Dışalımlar Uzmanı olarak
görev yapmaktadır. Tel
(İş): (464) 213 02 11'den 279 Cep: 0535.4599324 E-posta:
alirizasakli@yahoo.com |
|