ÇAY SEKTÖRÜNÜN GELECEĞİ

Ali Rıza SAKLI (*)

Ülkemiz çay sektörü, özel girişime açılmış olmakla birlikte, bir KİT durumunda olan Çay İşletmeleri Genel Müdürlüğü'nün %66'lık sektörel pay ile hakim olduğu bir yapı arzetmektedir.

Özelleştirme konusu ülkemizde uzun süredir gündemdedir. Ancak, Kasım 2000 ve Şubat 2001 krizlerinden sonra yürütülmeye başlanan IMF kontrollü ekonomi politikaları, bu konuda daha kesin yaklaşımlara sahiptir.

Çay sektörü, 1984 sonrasında özel sektöre açılmış olduğu halde, özel teşebbüsün pek başarılı olamadığı bir ekonomik alan durumundadır. Bu sektörde aceleyle girişilecek bir özelleştirme, sektörü ayakta tutan mevcut yapının da ortadan kalkması ile sonuçlanacağından, ülkemizdeki çay üretimini ciddi bir tehdit altına sokma riski taşımaktadır.

Bu sebeplerle çay sektörünün içinde bulunduğu sorunları çözüme götürebilecek yeni bir modele ulaşmak önemli olmaktadır.

Mevcut sorunların başında, devlet kaynakları ile ayakta durabilen, bir başka deyişle; kendi ayakları üzerinde duramayan yapı gelmektedir. Dolayısıyla, sağlanacak çözümün artık süreklilik arzeden kamu kaynağı kullanma ihtiyacını ortadan kaldırması gerekmektedir.

Bir başka önemli sorun, özel sektör işletmelerinin üretici yaş çay bedellerini zamanında ödememeleri ve bir çeşit uzun vadeli ve sıfır faizli kredi gibi kullanmalarıdır. Hem özel kesimin yeterli gelir sağlama sorununu çözmesi, hem de üretici istismarının önüne geçmek gerekmektedir.

Kamu çay fabrikalarının üreticiye devredilmesi görüşü, kamu kesimi uzmanlarınca hazırlanan raporlarda savunulduğu gibi, yöre halkınca da desteklenmektedir. Bu genel eğilimin hayata geçirilmesi halinde; mülkiyetin hangi biçimde devredileceği, pazarlama faaliyetlerinin nasıl yapılacağı ve üreticinin sahibi olduğu fabrikayı etkin biçimde nasıl denetleyeceği soruları cevaplanmalıdır.

Çay sektöründeki sorunların genel bir dökümü yapılarak, ortaya atılacak çözüm önerisinin bu sorunları hangi ölçüde çözebileceği tartışılmalıdır.

Ülkemizin bir yöresinde ana tarımsal ve ekonomik faaliyet durumunda olan çay konusunda, mevcut yapıyı değiştirecek önerilerde bulunmadan önce, diğer çay üreticisi ülkelerin sektörel yapıları ve uyguladıkları sistemler incelenmelidir.

Bütün bu araştırma ve incelemeler yapıldıktan sonra, ortaya konulacak yeni modelin uygulama süreci zamana yayılmalı ve atılacak her bir adımın nasıl sonuçlar doğuracağı hesaplanmalıdır.

---------------------------------------------

(*) Ali Rıza SAKLI, Çay İşletmeleri Genel Müdürlüğü'nde Dışalımlar Uzmanı olarak görev yapmaktadır.

Tel (İş): (464) 213 02 11'den 279 Cep: 0535.4599324

E-posta: alirizasakli@yahoo.com